Cộng đồng đang đóng góp tới 70% kinh phí tu bổ, tôn tạo di tích, trong điều kiện ngân sách Nhà nước còn eo hẹp. Điều này đã góp phần khẳng định vai trò quan trọng của nhân dân trong công tác bảo tồn, tôn tạo di sản văn hóa. Dẫu vậy, tại Hội thảo “Về vai trò cộng đồng trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Thăng Long – Hà Nội” vừa diễn ra tại Hà Nội, một vấn đề cũng được đề cập là tu bổ di tích không chỉ cần có tiền, mà phải nâng cao hơn nữa nhận thức của cộng đồng về Luật Di sản, cũng như vai trò của cơ quan quản lý Nhà nước về văn hóa.

Sai phạm ở chùa Trăm Gian

Cộng đồng đóng góp 70% kinh phí tôn tạo di tích

Theo ông Lưu Minh Trị – Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Thăng Long – Hà Nội, hiện nay toàn thành phố Hà Nội có 5.175 di tích. Trong đó có 1.165 di tích được xếp hạng quốc gia, 1.010 di tích được xếp hạng cấp thành phố. Đặc biệt, khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới, các tấm bia đá ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám được công nhận là Di sản Tư liệu thế giới…

Văn hóa phi vật thể của Thủ đô cũng hết sức đa dạng với 1.095 lễ hội truyền thống và nhiều loại hình nghệ thuật biểu diễn khác như: múa rối, ca trù… Thực trạng nhiều di sản trong lòng Hà Nội đang xuống cấp là một yêu cầu đặt ra cấp bách cho công tác bảo tồn, tôn tạo. Dù Nhà nước đã có những đầu tư cho lĩnh vực này, nhưng nguồn vốn từ ngân sách vẫn là “muối bỏ bể” khi có hàng ngàn di tích đang kêu cứu từng ngày. Chính vì vậy mà nguồn vốn xã hội hóa đã đóng góp một phần đáng kể trong hoạt động bảo tồn, tôn tạo di sản.

Theo ông Lưu Minh Trị, đóng góp của cộng đồng trong hoạt động này là hoàn toàn phù hợp với Công ước bảo vệ đa dạng văn hóa của tổ chức UNESCO (2005), với tiêu chí được đưa ra: “Không có văn hóa nếu không có người dân và cộng đồng”. Tổ chức này cũng đánh giá cao sự tham gia của người dân trong việc thực hành, truyền dạy và bảo vệ di sản văn hóa, coi đó là nguồn lực quan trọng nhất có tính quyết định trong sự nghiệp bảo tồn di sản văn hóa.

Một khảo sát của Hội Di sản Văn hóa Thăng Long – Hà Nội đã cho thấy: hiện 70% kinh phí đầu tư để tôn tạo các di tích là do cộng đồng đóng góp. Điều đó khẳng định vai trò rất lớn của cộng đồng trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Minh chứng cho vai trò của nhân dân trong tu bổ di tích, đại diện Sở VHTT&DL Hà Nội cho biết: việc xây dựng tượng đài Linh nhân Hoàng Thái hậu Ỷ Lan ở cụm di tích đền – chùa Bà Tấm (Dương Xá, Gia Lâm) đã được hoàn thành trong 768 ngày với số tiền nhân dân đóng góp 22 tỷ đồng; công trình Di lăng Bắc cung Hoàng hậu Lê Ngọc Hân, có nguồn kinh phí xã hội hóa lên tới 14 tỷ đồng; dự án phục dựng Chùa Đô (xã Trung Mầu, huyện Gia Lâm) cũng được Công ty CP xây dựng và thương mại Phú Bắc đầu tư 15 tỷ đồng…

Cần tiếng nói chung

Tuy được coi là giải pháp tốt trong điều kiện ngân sách Nhà nước còn eo hẹp, song đầu tư xã hội hóa trong bảo tồn, tôn tạo di tích cũng ít nhiều phát sinh những hệ lụy. Hàng loạt sai phạm trong tu bổ đình chùa, miếu mạo thời gian qua đã cho thấy sự lúng túng trong việc tìm tiếng nói chung giữa cộng đồng và cơ quan quản lý Nhà nước về văn hóa. Cùng với đó, sự thiếu hiểu biết về Luật Di sản văn hóa ở cả phía người dân và chính quyền địa phương đã dẫn tới những sai phạm trong trùng tu, tôn tạo di tích.

Tại Hội thảo, đại diện huyện Chương Mỹ (nơi vừa xảy ra vụ sai phạm chùa Trăm Gian) cho rằng: cần thiết phải xây dựng một đề án về việc tuyên truyền, định hướng và nâng cao hiểu biết cho cộng đồng về những giá trị kiến trúc – nghệ thuật có giá trị truyền thống, tránh việc chạy theo mốt, bắt chước làm biến dạng các di tích cổ quý giá.

Nhiều ý kiến tại Hội thảo cũng cho rằng: công tác xã hội hóa tu bổ di tích tràn lan như hiện nay đã và đang khiến không ít di tích bị biến dạng. Câu chuyện chùa Trăm Gian vừa qua là một bài học đắt giá. Theo đó, những đóng góp từ Hội thảo này sẽ là cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý nhà nước có thể điều chỉnh các chính sách cho phù hợp với thực tế bảo tồn di sản hiện nay.

Theo (ĐĐK)